قيافه‌شناسى و پى بردن به كيفيّت احوال و اخلاق و افطار اشخاص مهارتى به كمال داشت و هركس را كه يكى دوبار مىديد و محاوره‌اى مىكرد به خوبى مىفهميد كه بار و مايهء او چيست و به اصطلاح چند مرده حلاج است . پهلوى در انتخاب اشخاص براى كار هيچ زحمتى نداشت . زيرا اولا چنان‌كه گفتم اشخاص را در نظر اول و دويم و يكى دو بار ملاقات خوب مىشناخت و ميزان لياقت و كفايت او را به دست مىآورد و مىفهميد كه هركس براى چه كار مناسب‌تر است . ثانيا او اشخاص را به مصلحت كار انتخاب نمىكرد بلكه هميشه نظر به مصلحت شخص خود داشت و هركس را كه انتخاب مىكرد براى همان منظور و مصلحت خودش بود و مبنى بر سياست روزمرّه كه به كار مىبرد . در اين انتخاب هم نه‌چنان بود كه هركس را درخور لياقت [ 60 ] و شايستگى كه دارد به كارى بگمارد زيرا به كرّات ديده شد كه كارهايى را به اشخاصى رجوع مىكرد كه هيچ مناسبت و صلاحيّت آن كار را نداشتند . من خود به خاطر دارم كه در كابينهء هدايت ( مخبر السلطنه ) محمود جم را به وزارت فوائد عامه منصوب ساخت و پس از چندى كه مصالح شخصى او اقتضا كرد كريم آقا بوذرجمهرى رئيس شهردارى تهران را به جاى جم و جم را به ايالت خراسان مأمور كرد و در همان روز كه اين انتخاب صورت مىگرفت در هيئت دولت حضور داشتم كه به جم گفت تو نمىتوانى يك وزير خوبى باشى ، امّا مىتوانى والى خوبى بشوى . با چنين عقيده‌اى كه دربارهء جم داشت يك روز هم ديديم همان جم را كه نمىتوانست وزير خوبى باشد به رياست وزارت منصوب كرد و به جاى مرحوم فروغى هر قدر هم فكور و دانشمند و سياستمدار بود يا جم هرچه هم بىكفايت و نامناسب ، آلتى « 1 » بيش نبودند و در حقيقت روح و معنى كار در دست خودش بود و هرطور مىخواست اين آلتها را به كار مىانداخت ، منتها يكى بهتر و بيشتر مىتوانست آلت اجراى مقاصد او بشود و يكى كمتر . اين آلت قرار دادن اشخاص هم تا وقتى بود كه احتياج او به وجود اشخاص باقى بود و همين‌كه آن احتياج تمام مىشد ديگر با آن اشخاص كارى نداشت و آنها

--> ( 1 ) . بايد به ياد داشته باشيم كه حسن تقىزاده هم اصطلاح « آلت فعل » را چند سال بعد در نطق مهم در مجلس در مورد خودش ايراد كرد . ( ا . ا . )